HomeErasmus Online DatabaseNewsletterNederlands

Erasmus als serious game

Wat zou jij doen? Hoe zou jij reageren, als een vriendin wordt gepest op social media? Of als je hoort dat de Box Switch.jpgmoeder van een vriend heel ziek is? Of je nu jong of oud bent, soms is het lastig een goeie keuze te maken. Met het spel SWITCH beleef je, hoe anderen én jijzelf zouden reageren in bepaalde situaties.

In 2016 is het 550 jaar geleden dat Erasmus werd geboren in Rotterdam en 500 jaar geleden dat hij z’n belangrijkste boek uitgaf. Alle reden dus om Erasmus te vieren. En vooral zijn ideeën. Dat doet SWITCH. Erasmus schrijft over taal, gedrag en geloof. Zijn boeken draaien om mensen. Hij wil mensen beter maken, het liefst door spel en humor. Hoe kunnen mensen gelukkig en geweldloos met elkaar samenleven? Volgens Erasmus is het vooral belangrijk dat mensen met elkaar in gesprek gaan en blijven. Zo kun je empathie, begrip en respect voor elkaar krijgen. SWITCH wil dit in de praktijk brengen. Het is een (niet-digitaal) spel dat je met elkaar speelt. SWITCH geeft je de kans om je in allerlei mensen te verplaatsen. Om te bedenken wat jij zou doen als je in hun schoenen stond. Steeds opnieuw, steeds anders, steeds verrassend.

Switch is gemaakt in opdracht van Bibliotheek Rotterdam en Erasmus Universiteit Rotterdam. Het is bedoeld voor kinderen in de leeftijd 10–15 jaar. SWITCH is ontwikkeld en geproduceerd door Playspace Rotterdam. De eerste spelconcepten zijn bedacht door tweedejaarsstudenten Gamification van de Willem de Kooning Academie in Rotterdam (WDKA/HR) onder leiding van Bruno Setola en Kimberley Spreeuwenberg. Alle concepten zijn wekenlang getest op drie scholen (De Kralingsche School en OSG Hugo de Groot in Rotterdam en Het College Vos in Vlaardingen). Het winnende spelconcept is bedacht door de studenten Amy Marks, Nikki de Pree, Myrthe van der Kleij en Matej Moravec.

Switch kopen? Stuur een e-mail naar: erasmusexperience [at] bibliotheek [punt] rotterdam [punt] nl

Nieuwe aanwinsten 

Ook in 2015 heeft de Bibliotheek Rotterdam een aantal bijzondere uitgaven kunnen toevoegen aan haar unieke collectie boeken van en over Desiderius Erasmus van Rotterdam (1466–1536). Hier enkele voorbeelden:

I ragionamenti, overo colloqvi famigliari di Desiderio Erasmo: Di Latino in uolgare già tradotti, ma hora in tanti luoghi racconci, non solo intorno la lingua, ma etiandio intorno i sensi, che piu tosto ritradotti, che racconci si possono dire. (Venetië: Vincenzo Valgrisi, 1549)

Tweede editie van de eerste Italiaanse vertaling van Erasmus’ literaire Gesprekken door de Italiaanse humanist Pietro Lauro da Modena (de eerste editie verscheen in 1544). Erasmus Online no. 788. Dit specifieke exemplaar bevat ook een portretgravure van Erasmus die iemand in een later stadium aan het boek heeft toegevoegd. De drukker Vincenzo Valgrisi (actief 1540–1572) gebruikte als impressum ex officina Erasmiana en al segno di Erasmo en (zoals in dit geval) nella bottega d’Erasmo—niet als eerbetoon aan Erasmus, maar omdat hij in 1532 een zaak had gekocht waar boven de deur het hoofd van Erasmus was afgebeeld.

Valgrisi publiceerde deze vertaling op een moment dat het gebruik en de promotie van Erasmus’ Gesprekken sterk werd ontraden en zelfs politiek gevaarlijk was. De Sorbonne had het boek gecensureerd in 1526 en in 1528 uit het universitaire curriculum verbannen. In 1535 verordonneerde keizer Karel V de doodstraf voor het gebruik van de Gesprekken op school. In Italië had paus Paulus IV de Gesprekken tot schadelijk voor de jeugd verklaard en sterk aangedrongen op een algemeen verbod. Uiteindelijk belandde het boek dan ook op de Index van Verboden Boeken. De vertaler Pietro Lauro nam dus een groot risico.

Dit exemplaar is koninklijk gebonden in het atelier van René Simier (1772–1843), relieur du roi, en zijn zoon Alphonse (1823–1848). Twee ex-libris in dit exemplaar maken duidelijk dat tot de vorige eigenaren behoren Joachim Gomez de la Cortina, markies van Morante (1808–1868), en Giovanni Marchetti (1817–1876). Diens bibliotheek werd in 1876 verkocht in Londen door Alexander Day.

 

Colloquia aliquot noua, mire et urbana, et erudita, quorum nomina haec sunt, Amicitia. Opulentia sordida. Concio. Exequiae seraphicae. Philodoxus. (Leuven: Germanus Fiscus, 11 april 1532)

Het impressum is een dekmantel die de uitgever moest beschermen tegen de autoriteiten in Parijs, waar de Sorbonne Erasmus’ Gesprekken in 1526 had gecensureerd en in 1528 uit het universitaire curriculum had verbannen. In werkelijkheid is deze uitgave waarschijnlijk in 1532 gedrukt in Parijs door Antoine Augereau. Dit is een van de drie exemplaren van deze uitgave die nog bestaan. Erasmus Online no. 952.

 

Jacopo Sadoleto, In psalmum XCIII interpretatio. (Lyon: Sebastianus Gryphius, 1530)

Eerste uitgave van een tekst die Erasmus zelf prijst in een brief aan de auteur (Allen, Opus epistolarum Erasmi, ep. 2315). In deze brief roemt Erasmus het werk als een voorbeeldige exegese. Sadoleto’s commentaar is een voorbeeld van wat hij zelf ‘de historische methode’ noemde—een interpretatie van de tekst gebaseerd op een analyse van de woorden, op het gezag van de Griekse Septuagint (als superieur aan de Vulgaat) en op het reduceren tot hulpdisciplines in de christelijke wetenschap van Latijn en Hebreeuws. In deze commentaar presenteerde Sadoleto voor het eerst zijn rotsvaste geloof in de waardigheid van het menselijke verstand met betrekking tot exegese van de Bijbel (ten koste van de rol van de genade)—een opvatting die Sadoleto ontwikkelde in de jaren 1520 tijdens het werken aan zijn boek De laudibus philosophiae. In zijn commentaar op het Bijbelboek Romeinen uit 1535 is deze visie volledig uitgewerkt. Dat boek werd dan ook verboden door het Vaticaan.

Deze band is een convoluut. Behalve Sadoleto’s commentaar bevat hij ook diens De laudibus philosophiae libri duo (Lyon: Gryphius, 1543), waarin de auteur zoals gezegd filosofeert over de principes waarmee hij Bijbelexegese wil beoefenen. In het eerste deel van dit boek maakt Phaedrus—een personage geënt op de pauselijke archivaris en dichter Tommaso Inghirami dat wordt neergezet als een filistijn—de filosofie belachelijk. Daarna wordt zijn visie tenietgedaan door een meesterlijke filosofische reconstructie van Hortensius, een boek van Cicero dat verloren is gegaan.

 

Compendiosa epitome commentariorum Francisci Patritii ... in duas partes secta : quarum prior, novem librorum de Reipublicae institutione ... Summam complectitur; posterior, novem item aliorum de Regno et Regis institutione anacephalaeosin exhibet. Accedit his, De institutione Principis Christiani ex lib. Des. Erasmi brevis collectio, et insuper ex Stobaeo, quod optima sit monarchia. (Parijs: Jérome de Marnef & Guillaume Cavellat, 1570)

Van deze uitgave resteren slechts weinig exemplaren. De auteur Francesco Patrizi (1529–1597) was een humanist uit Kroatië die werkte in Venetië. De bijdrage van Erasmus behelst de pagina’s 359–378. Erasmus Online no. 2239.

 

Discours en forme de sermon de Didier Erasme, sur la grande etendue de la misericorde de Dieu : traduit du latin. (Amsterdam: De l'imprimerie des héritiers de H. Aaltsz, 1763)

Franse vertaling van Erasmus’ uitgebreide preek uit 1524. Erasmus schreef de tekst voor Christoffel von Utenheim, bisschop van Bazel, ter gelegenheid van de inwijding van een kapel in diens residentie Porrentruy, waar Erasmus kort daarvoor te gast was geweest. Aan de hand van voorbeelden uit de Bijbel en de Grieks-Romeinse literatuur beargumenteert hij dat de enige hoop op redding voor de mens is gelegen in Gods barmhartigheid. In nauw overleg met de bisschop liet Erasmus alles weg wat ook maar enigszins controversieel kon zijn. Zelfgenoegzaamheid en wanhoop stelt hij aan de kaak als de twee morele hoofdgebreken. Het boek werd zowel in het Latijn als in vertaling een succes. Erasmus Online no. 1604.

 

Erasmus, De contemptu mundi epistola, quam conscripsit in gratiam ac nomine Theodorici Harlemei Canonici ordinis diui Augustini. (Antwerpen: Michiel Hillen van Hoochstraten, 1525)

Een uiterst zeldzame Antwerpse druk—slechts vier exemplaren resteren wereldwijd—van dit pleidooi voor een monnikenleven dat Erasmus in zijn jonge jaren schreef. Dit exemplaar bevat contemporaine handgeschreven aantekeningen. Erasmus Online no. 1411.

 

Erasmus, Enchiridion militis Christiani, saluberrimis praeceptis refertum ... Cui accessit nova mireque utilis Praefatio. (Straatsburg: Johann Knoblouch, april 1523)

Moderne band bedekt met wiegendrukblad. Houtsnede op de titelpagina. Vroege uitgave van Erasmus’ populaire Handboekje voor de christenstrijder dat voor het eerst verscheen in 1503. De titel is uiteraard figuurlijk bedoeld. De belangrijkste wapens voor elke christen zijn volgens Erasmus kennis en gebed. In 1518 publiceerde hij een herziene versie, wat het boek nog beduidend populairder maakte. Dit is het enige exemplaar in Nederland van deze editie, die ook de vier gedichten van Thomas More bevat die voor het eerst verschenen in de uitgave van het Handboekje dat in 1520 werd gedrukt in Mainz. Erasmus Online no. 1725.

 

Alberto Pio, Ad Erasmi Roterodami expostulationem responsio accurata & parenetica, Martini Lutheri & asseclarum eius heresim vesanam (...) confutans. (Parijs: Pierre Vidoué, 9 mei 1529)

Band van modern schaapsleer met goud op snede. Tweede uitgave van deze tekst; de eerste verscheen vier maanden eerder in Parijs bij Josse Bade (januari 1529). Enige exemplaar in Nederland. Alberto Pio (1475–1531), prins van Carpi (bij Modena in het noorden van Italië), nam Erasmus jarenlang onder vuur vanwege zijn relatie tot Luther. Erasmus nam de handschoen op in de vorm van een brief waarin hij ontkende dat hij Luther verdedigde. Pio schreef daarop deze Responsio, die al snel werd gevolgd door een Responsio van Erasmus.


top